روز تاریخ‌سازی زنان

به بهانه ۸ مارس روز جهانی زنان

فائزه حسین­زادگان[۱]

 

«…ما به هیچ­وجه نمی­دانیم زنان طبیعتاً چگونه هستند، آن­چه ما امروزه آن را طبیعت زنانه می­نامیم، چیزی یک­سره تصنعی است؛ زیرا محصول محدود کردن زنان در برخی جهات و تشویق و ترغیب در جهاتی دیگر است…»[۲]

«جین اگریدی»

این‌که چرا هشتم مارس به عنوان روز جهانی زن انتخاب شده، به درستی روشن نیست؛ این روز در ابتدا به‌عنوان یک رویداد سیاسی در میان احزاب سوسیالیست آمریکا، آلمان و اروپای شرقی آغاز شد، اما بعد از مدتی در بسیاری از کشورها رسمیت یافت. روز بین‌المللی زنان در برخی از مناطق، رنگ و بوی سیاسی خود را از دست داده و تبدیل به آمیزه‌ای از روز مادر و روز عشق شده‌است. با این حال در مناطق دیگر، زنان در این روز به ترویج آگاهیِ سیاسی و اجتماعی از مبارزات زنان در سراسر جهان می‌پردازند. یونسکو از سال ۱۹۷۷، به دلیل تظاهرات گسترده­ی زنان در اروپا برای رعایت تساوی حقوق، کار و برابری میان زن و مرد، ، این روز را به‌عنوان «روز حقوق زنان و صلح بین‌المللی» به‌رسمیت می‌شناسد.[۳]

از مهم‌ترین دلایل انتخاب این روز برای روز جهانی زن، تاثیر آن بر انقلاب فوریه، نخستین گام انقلاب ۱۹۱۷ در پتروگراد (سن‌پترزبورگ کنونی) بود که در ماه مارس (اواخر فوریه) در روسیه اتفاق افتاد. از نتایج اولیه و اصلی این انقلاب، کناره‌گیری نیکلای دوم و پایان یافتن حکومت پادشاهی در روسیه بود. پس از آن، یک دولت موقت زیر نظر گئورگی لئوف تشکیل شد؛ این دولت حاصل اتحاد لیبرال‌ها و سوسیالیست‌هایی بود که خواهان اصلاحات سیاسی بودند. آن‌ها با برگزاری انتخابات دموکراتیک، قوه مجریه و مجلس موکلان را تشکیل دادند.  لئون تروتسکی (سیاست‌مدار و متفکر روس) در خصوص رویدادهای اواخر فوریه ۱۹۱۷ می‌نویسد: «۸ مارس روز بین‌المللی زن بود و ما انتظار برگزاری راه­پیمایی‌ها و تجمعات را داشتیم اما تصور نمی‌کردیم که این روز زن، انقلاب به پا ‌کند. اقدامات انقلابی پیش‌بینی می‌شدند اما زمان آن‌ها مشخص نبود. برخلاف دستورها، کارگران نسّاجی در چندین کارخانه کارشان را رها کرده و نمایندگان‌شان را برای حمایت از تظاهرات فرستادند که منجر به اعتصاب توده‌ها شد… همه به خیابان‌ها ریختند»[۴].

هشتم مارس فقط بهانه تبریک روز زن نیست؛ بلکه یک یادآوری است تا به خاطر داشته باشیم دست­یابی به عدالت و برابری و آزادگی، مبارزه می­خواهد. در طول تاریخ هیچ گروه و اقلیتی نبوده که به حقوق طبیعی خود دست یافته باشد مگر با مطالبه­گری و حق­خواهی و پرسش­گری. مطالبه­گری نه به معنای صرفاً خواستن و تمنا کردن، بلکه به معنای جستجوگری در خواسته­ها و نیازها، مستدل کردن رخدادها و روایت­ها و در نهایت به چالش کشیدن آن­چه به مثابه امر «معمول» و «همیشگی» در زمینه­های مختلف فرهنگی و اجتماعی در اذهان ما نقش بسته است.

برابری در مشارکت اقتصادی و در میزان حضور زنان در صحنه اقتصاد کشورها، همواره دغدغه فعالان حقوق زنان در تمام جهان بوده­است. طبق آمارهای جهانی متوسط نرخ مشارکت زنان در اقتصاد جهان، ۴۸ درصد است. در کشورهای با درآمد متوسط (که ایران هم در این گروه قرار دارد) این نرخ حدود ۴۶ درصد است. در کشورهای خاورمیانه نرخ مشارکت زنان در اقتصاد به ۲۰ درصد می‌رسد . حال آن­که این نسبت در کشورهای اسلامی خاورمیانه کمتر می‌شود. بر اساس آمارهای منتشر شده از سوی بانک جهانی، نرخ مشارکت زنان در کشور عربستان و عراق به ترتیب ۲۲ و ۱۹ درصد است[۵]، متاسفانه ایران در این گروه پایین‌ترین نرخ مشارکت را با ۱۶ درصد دارد.[۶]

از طرفی در تفکیک حوزه­های اشتغال، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در حوزه­های کشاورزی و خدمات بیشتر از مردان بوده اما در حوزه صنعت، مشارکت زنان ۸ درصد کمتر از مردان است. در آخرین آمار به دست آمده، سهم زنان در مشارکت اقتصادی در حوزه فنی و مهندسی ۲۲ درصد و در علوم انسانی و ارتباطات ۲۸ درصد بوده است[۷].

کسب­وکارها در فضای­مجازی، به علت در دسترس بودن به صورت ۲۴ ساعته، امنیت بالای شبکه و درگاه­های پرداخت و امکان مشاهده و مقایسه محصولات و خدمات ارائه شده برای مشتریان، بازاریابی و جذب مشتری از مسیرهای گوناگون را برای کارآفرینان و فروشندگان تسهیل می­کند؛ در نتیجه در صورت فراهم آمدن فضایی بومی، حرفه­ای، پویا و مطمئن که زمینه­ی فعالیت را برای کاربران فراهم کند، قطعاً کسب­وکارهای مجازی می­توانند سهم بیشتری در روند توسعه و پیشرفت کشور داشته باشند.

سروش­پلاس نیز به عنوان یکی از بازیگران عرصه ارتباطات و فناوری اطلاعات در ایران، همواره در تلاش بوده تا بتواند سهم خود را در برداشتن موانع بر سر راه رشد و بالندگی بانوان کشورمان ادا کند.  در میان ۲۳ میلیون کاربر اپلیکیشن سروش­پلاس و بیش از دو میلیون کانال فعال کسب­وکار، بانوان سروش­پلاسی، این پیام­رسان را بستر مناسبی برای راه­اندازی کسب­وکارهای تجاری و خانگی خود دانسته­اند. بیش از ۹۰ درصد کانال­های کسب­وکاری که همه روزه در سروش­پلاس فعالیت دارند، توسط بانوان راه­اندازی و مدیریت می­شوند. کانال­های کسب­وکاری در حوزه­های مختلف و با ارائه انواع خدمات موردنیاز اعضای این کانال­ها، پاسخ­گوی طیف کثیری از کاربران هستند. در زیست واقعی، انسان­ها هم­چنان به میانجی جنسیتِ خود در جامعه ظهور پیدا می کنند و اولین مواجهه­ی ما با دیگران معطوف به «مذکر یا مونث بودن» است؛ اما فضای­مجازی ـ فارغ از تمام نقاط ضعفی که دارد ـ از آنجا که همواره در دسترس، فراجنسیتی و دارای فضاهای شغلی و تخصصیِ مناسب جهت حضور و فعالیت امن و مطمئن است، همواره مورد استقبال زنان کارآفرین، خانه دار و مادران بوده است.

سروش­پلاس مفتخر است که توانسته گامی هرچند کوچک در راستای توان­مندسازی زنان و برقراری عدالت شغلی میان زنان و مردان و توسعه پایدار کشورمان برداشته و اعتماد کاربران خود را برای راه­اندازی کسب­وکارهای کوچک و بزرگ جلب کند.

لزوم تاکید و توجه بر سابقه­ی حضور تاریخی زنان در عرصه­های اقتصادی، کسب­وکار، تکنولوژی و فناوری، امروزه بیشتر از هر زمان دیگری احساس می­شود. به گواه تاریخ بسیاری از ابداعات و یا ایده­هایی که منجر به رخدادهای عظیم و بدیعی در جهان شده­اند، توسط زنان ارائه شده و بعدها به واسطه جنبه­های اقتصادی و توسعه کسب­وکارها به دست مردان سپرده شده­است، اما در این میان نام زنان از فهرست فعالان و ایده­پردازان اقتصادی حذف شده­است. گریس هاپر که به عنوان مادر کامپیوتر شناخته می­شود و نقش بسیار مؤثری در ساخت اولین رایانه­های تجاری و اختراع زبان برنامه­نویسی و پی­ریزی پایه‌های این رایانه داشت؛ و یا هایدی لامار که فعال حوزه تکنیک پایه تکنولوژی­های مدرن و مخترع فناوری­هایی مانند بلوتوث و شبکه­های بی­سیم بود،[۸] از جمله زنانی هستند که نام و دستاوردهای علمی آن­ها در جهان مردانه تجاری­سازی کم­رنگ و به حاشیه رفته­است.

تاریخ بشر، و تاریخ ایران به همراه آن، همواره تاریخی مذکر بوده­است؛ همیشه مردان در عدل و نیکی­ و زور و ستم­ها حاکم بر دفاتر تاریخ بوده­اند. زن اجازه نقش­آفرینی نیافته و به همین دلیل از عوامل مونث در این تاریخ چندان خبری نیست. در هر برش از تاریخ ایران، مردی پیروز میدان می­شود، پیمان می­بندد، در مبارزه­ای بر قومی دیگر غالب شده و یا به دار آویخته می­شود. اگر از زنان در تاریخ یاد می­کنیم، یا زنانی شبیه به مادر حسنک­وزیر است که آن­چنان تحرکی ندارند و یا حضورشان به حلوا پختن و عزا گرفتن برای امیرزادگانی چون مسعود و محمد خلاصه می­شود. غرض این­که تاریخ به گواه خودش (و نه فقط در ایران) همواره تاریخی مذکر و با فرهنگی مذکر  بوده و به­وسیله مردان و برای آن­ها نوشته شده­است. تاریخ همیشه جلوه­های مختلفی از زیست مردانه را به تصویر کشیده اما ردپای زنان در این تاریخ کم­رنگ و یا محو است، یا به معنای دیگر بی­ریشه و فرهنگ مانده­است؛ چرا که روایت و سخن یک­دست و کاملی از زیست زنان در تاریخ وجود ندارد و اگر هم هست راویان آن مردان­اند. هرچه که می­بینیم، روایت­های بی­پایان زیستن­های مردانه است؛ زنانگی در این نوع از تاریخ، به کلی محو و به فراموشی سپرده می­شود.[۹]

به همین دلیل در سراسر دنیا، نیاز به بازنویسی و تکمیل تاریخ با اضافه کردن نگاه و تجربه زنان در به تصویر کشیدن رخدادها و وقایع تاریخی و با توجه به تجربه­زیسته آن­ها احساس می­شود. نگاهی که بتواند تاریخ تمام و کمال نوع بشر را، آن­گونه که حقیقتاً رخ داده و هم­اکنون نیز در جریان است، به تصویر کشیده و روایت کند. استناد به تاریخی که هویت و نقش نیمی از جمعیت­اش را حذف و یا نادیده بگیرد، بی­تردید نقص­هایی داشته و نخواهد توانست حق مطلب را در خصوص چیستی تاریخ به جا آورد. همان­طور که بسیاری به این نکته باور دارند، ما نه با یک تاریخ بلکه با تاریخ­هایی مواجه هستیم که افراد مختلفی در طول تاریخ آن­ها را روایت کرده و هر کدام از منظر خود حقیقت را شرح می­دهند؛ برای دست­یابی به حقیقت نیاز است تا با نگاهی کل­نگر، مجموعه­ی این روایت­ها و تاریخ­ها را کنار هم بگذاریم تا در نهایت بتوان به قضاوت میان آن­ها نشست.

در تاریخ تماماً مذکر، زنان به زحمت می­توانند خود را بشناسند؛ و در این ته­مانده­ی فرهنگ اگر هم چهره­ای برای خود متصور باشند، ابعاد این چهره مذکر است و نه مونث. زنان اگر به تاریخی که هم­اکنون برای­شان به میراث مانده اکتفا کنند، هویت آن­ها چهره­ای مردانه پیدا خواهد کرد نه زنانه؛ در صورتی­که آن­چه ما به آن نیاز داریم تاریخ از نگاه زنان است، نه تاریخی که زنان آن را از نگاه مردانه بنویسند![۱۰]

 

منابع:

  • براهنی،رضا(۱۳۹۳). تاریخ مذکر. تهران: انتشارات نگاه.
  • علم‌جمیلی،آویده(۱۳۹۷، ۱۸ آذر). زنان حاشیه‌نشینان اقتصاد. روزنامه اعتماد، شماره ۴۲۵۱
  • میل،جان­استوارت(۱۳۹۰). انقیاد زنان. تهران: انتشارات هرمس
  • درگاه ملی آمار(۱۳۹۸). نرخ مشارکت اقتصادی، سهم اشتغال و نرخ بیکاری برحسب گروه‌های عمده سنی و جنس. amar.org.ir
  • روز جهانی زنان. ویکی‌پدیا، دانش­نامه آزاد

www.fa.wikipedia.org

  • باشگاه خبرنگاران جوان(۱۳۹۹). اختراعات مهم و حیاتی که توسط زنان ثبت شد. ۱۴ اسفند، شماره خبر: ۷۶۸۳۲۶۲ yjc.news

[۱] – دانشجوی کارشناسی­ارشد جامعه­شناسی- دانشگاه علامه طباطبایی

[۲]– مقدمه کتاب انقیاد زنان، جین اگریدی

[۳] -ویکی­پدیا، دانش­نامه آزاد

[۴] -ویکی­پدیا، دانش­نامه آزاد

[۵] -روزنامه اعتماد(۱۳۹۷)

[۶] – www.amar.org.ir

[۷]– www.amar.org.ir

[۸] -www.yjc.news

[۹] (براهنی،۱۳۹۳. با اندکی تلخیص).

[۱۰]  (براهنی، ۱۳۹۳)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *